THƠ; TỲ BÀ HÀNH. CỦA THI THẦN BẠCH CƯ DỊ.


  Bản Chinese Music) này có nhan đề "Vua Chu cởi chiến bào" (King Chu doffs his armour - Ba Wang Xie Jia) là một bản nhạc tỳ bà truyền thống. Nói lại một câu chuyện thương tâm xảy ra năm 202 trước công nguyên
 
* * * * * *
 
tỳ bà hành
Giới thiệu (bởi Bạch Cư Dị)
Năm thứ mười đời Hoàng Đế Yuan Ho tôi bị giáng chức và bị đày về huyện Jiu-jiang làm tùy viên. Mùa hè năm sau đó khi tôi đang tiễn một người bạn ra đi chúng tôi nghe trên thuyền bên cạnh có tiếng tỳ bà theo điệu nhạc kinh đô.
Hỏi thăm thì biết là người chơi đàn từng là một ca kỷ ở kinh đô ngày trước và ngày nay là vợ của một thương nhân. Tôi mời cô ấy qua thuyền tôi chơi nhạc. Cô ấy kể lại cho chúng tôi nghe chuyện đời cô và nỗi bất hạnh của cô. Từ ngày rời kinh đô đến nay tôi không hể thấy buồn nhưng từ đêm hôm đó tôi bắt đầu cảm nhận gánh nặng của cuộc đời đi đày của tôi. Vì vậy tôi viết bài thơ 612 chữ này.
Tỳ Bà Hành
***************
Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách
Quạnh hơi thu lau lách đìu hiu.
Người xuống ngựa khách dừng chèo
Chén quỳnh mong cạn nhớ chiều trúc ti.
Say những luống ngại khi chia rẽ
Nước mênh mông đượm vẻ gương trong.
Đàn ai nghe vẳng bên sông
Chủ khuây khoả lại khách dùng dằng xuôi.
tybahanh1
Tìm tiếng sẽ hỏi ai đàn tá?
Dừng dây tơ nấn ná làm thinh
Dời thuyền ghé lại thăm tình
Chong đèn thêm rượu còn dành tiệc vui.
Mời mọc mãi thấy người bỡ ngỡ
Tay ôm đàn che nửa mặt hoa.
Vặn đàn mấy tiếng dạo qua
Dẫu chưa nên khúc tình đà thoảng hay.
Nghe não nuột mấy dây buồn bực
Dường than niềm tấm tức bấy lâu;
Mày chau tay gảy khúc sầu
Dãi bày hết nỗi trước sau muôn vàn.
Ngón buông bắt khoan khoan dìu dặt
Trước Nghê Thường sau thoắt Lục Yêu
Dây to dường đổ mưa rào
Nỉ non dây nhỏ khác nào chuyện riêng.
Tiếng cao thấp lựa chen lần gẩy
Mâm ngọc đâu bỗng nảy hạt châu
Trong hoa oanh ríu rít nhau
Nước tuôn róc rách chảy mau xuống ghềnh.
Nước suối lạnh dây mành ngừng đứt
Ngừng đứt nên phút bặt tiếng tơ;
Ôm sầu mang giận ngẩn ngơ
Tiếng tơ lặng ngắt bây giờ càng hay.
Bình bạc vỡ tuôn đầy dòng nước
Ngựa sắt giong xô xát tiếng đao;
Cung đàn trọn khúc thanh tao
Tiếng buông xé lụa lựa vào bốn dây.
Thuyền mấy lá đông tây lặng ngắt
Một vầng trăng trong vắt lòng sông;
Ngậm ngùi đàn bát xếp xong
Áo xiêm khép nép hầu mong giãi lời.
Rằng: "Xưa vốn là người kẻ chợ
Cồn Hà Mô trú ở lân la;
Học đàn từ thuở mười ba
Giáo phường đệ nhất chỉ đà chép tên.
Gã thiện tài so phen dừng khúc
Ả thu nương ghen lúc điểm tô
Ngũ Lăng chàng trẻ ganh đua
Biết bao the thắm chuốc mua tiếng đàn.
Vành lược bạc gãy tan dịp gõ
Bức quần hồng hoen ố rượu rơi;
Năm năm lần lữa vui cười
Mải trăng hoa chẳng đoái hoài xuân thu.
tybahanh2
Buồn em trảy lại lo dì thác
Sầu hôm mai đổi khác hình dong;
Cửa ngoài xe ngựa vắng không
Thân già mới kết duyên cùng khách thương.
Khách trọng lợi khinh đường li cách
Mải buôn chè sớm tếch nguồn khơi;
Thuyền không đậu bến mặc ai
Quanh thuyền trăng giãi nước trôi lạnh lùng.
Đêm khuya sực nhớ vòng tuổi trẻ
Chợt mơ màng dòng lệ đỏ hoen".
Nghe đàn ta đã chạnh buồn
Lại rầu nghe nỗi nỉ non mấy lời:
"Cùng một lứa bên trời lận đận
Gặp gỡ nhau lọ sẵn quen nhau
Từ xa kinh khuyết bấy lâu
Tầm Dương đất trích gối sầu hôm mai.
Chốn cùng tịch lấy ai vui thích
Tai chẳng nghe đàn địch cả năm:
Sông Bồn gần chốn cát lầm
Lau vàng trúc võ âm thầm quanh hiên.
Tiếng chi đó nghe liền sớm tối:
Cuốc kêu sầu vượn hót véo von;
Hoa xuân nở nguyệt thu tròn
Lần lần tay chuốc chén son ngập ngừng.
Há chẳng có ca rừng địch nội?
Giọng líu lo buồn nỗi khó nghe.
Tỳ bà nghe dạo canh khuya
Dường như tiên nhạc gần kề bên tai.
Hãy ngồi lại gảy chơi khúc nữa
Sẽ vì nàng soạn sửa bài ca".
Đứng lâu dường cảm lời ta
Lại ngồi lựa phím đàn đà kíp dây.
Nghe não nuột khác tay đàn trước
Khắp tiệc hoa sướt mướt lệ rơi;
Lệ ai chan chứa hơn người?
Giang Châu tư mã đượm mùi áo xanh.

    (Người dịch: Phan Huy Vịnh
    Xuất bản: Thơ Đường (tập 1) - NXB Văn học 1987
    )


thechi

Xin cam on

Trên mạng có nhiều bản dịch phiên ra từ chữ Nôm đều không được chau chuốt bằng bản này.
Xin cám ơn.

catbien

Hơi thu

Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách
Quạnh hơi thu lau lách đìu hiu
...
Được đọc Tỳ Bà Hành nhiều lần nhưng mỗi khi đọc lại lòng lại bâng khuâng xa vắng. Cám ơn một bản dịch công phu và minh họa đẹp!